Herhangi bir şey

Genelde özel birşey olmazsa pazar akşamları film seyrederiz. Dün akşam da gene çok beğendiğim bir film seyrettim: Fantasia.

Bu film 1940 yapımı, bir Walt Disney filmi. Yönetmeni David Thiel. Batı Klasik Müzik koleksiyonundan sekiz parçayı Leopold Stokowski yönetiminde Philadelphia Orkestrası seslendiriyor. Daniel Kaye’in 1970′lerde televizyon için hazırladığı klasik müzik programları gibi, amacının çocuklara klasik müziği sevdirmek olup olmadığını bilmiyorum ama seyredecek büyük küçük herkesi büyüleyeceğinden eminim. 1940 teknolojisi ile bu kadar muhteşem güzellikte bir görseli ortaya çıkarması ise bence filmin ayrı bir başarısı. Film 99 yılında, Fantasia 2000 ismiyle yenilerek bir daha yapılmış.1940 yapımını bu kadar beğendiysem bunu düşünemiyorum bile nasıldır.

Filmde anlatıcının bize aktardıkarına göre; klasik müzik parçalarının insan aklına çağrıştırdığı imajları ve müzik parçalarının hikayelerini kullanarak bu animasyonu hazırlamışlar. Film bir klasik müzik konseri gibi kurgulanmış; konser arası bile var. Bana çok esprili, çok hoş geldi. Konser Bach ile açılıyor ve ekranda orkestra ile çizgileri birarada görüp, notaların keyifli dansına tanık oluyoruz. Ardından “Fındıkkıran” balesini, çiçekler, su, periler, yaprak ve buz imgeleri ile sunuyor. Üçüncü parça “Büyücünün çırağı”, bildiğimiz Mickey Mouse ile görselleştirilmiş. Konser arasından önceki son parçası olan Igor Stravinsky’nin “The rite of spring / Bahar ayini” adlı balesiyle dünyanın oluşumu ve milyarlarca yıllık evrimini dinazorların yokoluş evresine kadar anlatan bir animasyon sunuluyor. Toz bulutundan tutun, volkanik patlamalar, dünya kabuğunun soğuma süreci, tek hücreli canlılardan, deniz yaşamının gelişimi ve dinazorlara kadar herşeyi aklımı zorlayacak güzellikte aktarıldı. Veee, konser arası … orkestra çekiliyor, perde kapanıyor.

Perde açılıp konserin ikinci yarısı başladığında anlatıcı bizi “ses kaydı”nın görsel haliyle tanıştırıyor. Hayli simetrik ses dalgaları televizyon ekranında dans ediyor. İkinci yarının ilk parçası ise Beethoven’dan “Pastoral”. Bu parçada da hikayenin aslına uymak yerine Olimpos Dağı’nın güzellikleri sunuluyor. Yaramaz Pan’ın flütü, Tek boynuzlular, aşk perileri, Zeus’un eğlence bozan fırtınası, Daina’nın ay ve yıldızları her şey, Olimpos’un bir günü hikaye edilerek aktarılmış. Burada Roma ve Yunan mitolojik unsurları hafif karıştırılmış, karakterler fazla insanlaştırılmış ama hoş. Altıncı parça, Ponchielli balesi ile dans eden devekuşları, su aygırı, fil ve timsahlarla betimlenmiş. Son müzik parçası ise aslında ilki Mussorgsky “Night on bald mountain” ile Schubert’in “Ava Maria”sından oluşan bir kombinasyon. Karanlık ve aydınlık güçlerin savaşını aktarıyor. Tahmin edileceği gibi bir Hristiyanlık dini göndermesi. Zaten filmde hoşuma gitmeyen üç olgu var; simetri, hayvanlar dahil herşeyin insanlaştırılması ve bu din propagandası olarak algılabilecek kısım. Özellikle yaratıcılığı yüksek çocukların etkilenebileceğini düşündüğüm herşeyi simetrik sunma takıntısı bazen insanı rahatsız ediyor. Ama herhangi bir National Geographic belgesinde insanlaştırılıp, kişiyi hayvanlara yabancılaştıran yaklaşım gibi, burada da yaprakların bacaklarının oluşması veya at vücutlu insan başlı mitolojik yaratıkların dişisinin bir podyumda gibi kedi yürüyüşü yapmaları sinirimi bozdu. Bu tarz şeyleri, bu kadar yaratıcılık gerektiren bir işin içinde görmeyi hiç beklemiyordum doğrusu. Din hikayesine dair hiç bir yorumda bulunmak bile istemiyorum zaten.

Ben bu filmi maalesef ilk defa seyrettim. Bence muhteşem; keşke eleştirdiğim noktalarına da daha fazla özen gösterselermiş. Ne yapalım her güzelin bir kusuru var işte. 1940 veya 2000 yapımı, bence seyredilmeli…